İnsan, bu dünyadaki en çetin mücadelesini kendi nefsiyle verir. Nefis; insanın düşüncelerine, arzularına ve niyetlerine karışarak onu hakikatten uzaklaştırır. Dünyayı olduğundan değerli, günahları önemsiz, nefsânî istekleri ise vazgeçilmez gösterir. Hırsı besler, hasedi körükler, kibri büyütür; mal, makam ve şöhret arzusuyla gönlü kuşatır.
Hazreti Mevlânâ, Mesnevî’de nefsi yılan, ejderha, fare ve başıboş bir merkep gibi çeşitli varlıklara benzeterek anlatır. Her benzetme, nefsin başka ...